Меданосныя быкі

Хто з нас не баяўся і не захапляўся пчоламі? Гэтыя стварэнні намаляваныя на магільнях фараонаў, а потым старажытныя егіпцяне зрабілі іх сімвалам дзяржавы. Праз стагоддзі менавіта пчала стала эмблемай шмат якіх магнатаў.: яе «партрэт» красаваўся на манархавай мантыі і балдахіне над тронам.

Нябесны бык

    Пчол нездарма лічаць сімвалам цывілізацыі. Іх свет гэтак незвычайны, нібы прыбыў да нас з іншай планеты. Лацінскі назоў пчол — Apis melifera, г.з. «Меданосны бык». Старажытныя народы лічылі быка істотай святой, якая апладняе пачатак свету. Не выпадкова фараон ў Старажытным Егіпце называўся «Быком Чорнай Зямлі». Атрымліваецца, што пчала — таксама бык-бог! Толькі бык нябесны закліканы апладняць кветкі і браць у іх нектар, ператвараючы яго ў мёд — сакральную ежу праведнікаў і ёгаў. Трэба заўважыць, што мёд яны заўсёды змешвалі з малаком. А малако даюць каровы, якімі заўсёды правадырнічае бык. Вось і замкнуўся ланцужок, дзе няма ніводнага выпадковага звяна! Сіла быкоў зямных і нябесных злучаецца ў гэтай простай ежы — у малацэ з мёдам! 

Сумесь малака і мёду — гарманічнае спалучэнне мужчынскага і жаночага пачатку, энергій Зямлі і Неба.

 

Пажаданыя пчолам

    У пчолах на самой справе незвычайна ўсё. Нават джаляць яны не так, як усе іншыя лятучыя стварэнні. Пакараўшы ворага, пчала не ляціць — яна гіне. Быццам падкрэслівае, што яе вымусілі пайсці на крайнюю меру. Да хрысціянства зносіны з пчоламі наогул было прывілеем жрацоў. Існаваў нават тытул «Пажаданыя пчолам», яго ўдастойваліся некаторыя цары эфіопаў. І да гэтага часу пчаляроў параўноўваюць з чараўнікамі. Той, у кім пчолы прызнаюць аднаго з іх, нічым не рызыкуе паблізу вулля.

 Сярод шматлікіх павер’яў пра канец свету ёсць і такое, згодна з якім свет знікне, калі перавядуцца пчолы.

Маленькая іерархія

    Пісьменнік і філосаф Марыс Метэрлінк спрабаваў спасцігнуць простае і мудрае жыццё гэтых дзіўных насякомых. У сваёй парыжскай кватэры Метэрлінк паставіў шкляны вулей і трактат пра жыццё пчол пісаў «з натуры». Пісьменнік бачыў найвышэйшую мэту жыцця «маленькага народа» ў бясконцым самаахвяраванне ў імя будучых пакаленняў. Прынцыпы раення, будаўніцтва сотаў, выхаванне матак  — усё гэта ўладкавана абсалютна рацыянальна і пры гэтым цалкам неапраўдана з пункту гледжання асабістага, індывідуальнага дабрабыту асобна ўзятай пчалы. Але ў тым-та і справа, што асобна ўзятай пчалы не бывае! Пчала, што засталася ў адзіноце, памірае ўжо праз некалькі гадзін. Бо ў аснове пчалінага жыцця ляжыць строгая іерархія і парадак. Хаця людзям цяжка ўявіць гармонію ў сямействе, які складаецца з пчалінай маткі, некалькіх сотняў трутняў і дзясяткаў тысяч працоўных пчол. І ўсё ж яна там ёсць, кожны займае сваё месца і ў кожнага сваё прызначэнне.

Родапачынальніца, якая даруе жыццё кожнай пчолцы ў сваім вуллі, — жывое боства, служыць якому заклікана спецыяльная світа. Яны мыюць уладарку, частуюць пажыўным малачком, выносяць за ёй «гаршчок». Не дзіўна, што царыца-маці жыве ў дзесяткі разоў даўжэй, чым астатнія пчолкі. Цэлымі днямі яна адкладае яйкі. У перыяд свайго росквіту — па дзве-тры тысячы за суткі! З аплодненых яечкаў на свет з’яўляюцца працоўныя пчолы, а з неаплодненых — трутні. У абавязкі нованароджанага маладняку ​​ўваходзіць нагляд за лічынкамі. Трохі пасталеўшы, юная пчолка пераходзіць у разрад прыбіральшчыкаў! Наступны этап яе працоўнай дзейнасці — служба вентыляцыі вулля. Гэта вельмі важная праца. Інакш увесь рой загіне ад перагрэву.

Наступная прыступка службовай лесвіцы ў вуллі — ахоўнік, а вяршыня кар’еры — здабыча пылка і нектара. Пчале да гэтага часу «стукне» 15 або 18 дзён, і яна ўваходзіць у поўную сілу. А найбольш дасведчаныя «мёданосы» становяцца разведчыкамі.

    Самая незайздросная доля ў тых, хто нарадзіўся трутнямі.

Таму што пасля апладнення царыцы гэтыя жыхары вулля становяцца клопатам. Здабываць сабе ежу трутні не здольныя — у іх папросту адсутнічаюць органы для збору нектара і пылка. І джала ў іх няма. А вось паесці любяць. Каму гэта трэба? Не дзіўна, што аднойчы, вярнуўшыся да вулля, трутні знаходзяць усё ўваходы дадому зачыненымі.

 

Пчаліны век кароткі: не больш за месяц адпушчана крылатаму працаголіку. Як жа перадаюцца «сакрэты майстэрства» наступнаму пакаленню? Як даведваюцца нашчадкі, якія кветкі сёння і давеку ім належыць браць? Мабыць, гэта немагчыма растлумачыць нічым, акрамя так званай памяці пакаленняў: феномену калектыўнага несвядомага. Ці — наадварот — калектыўнага свядомага? Хто ж іх — «быкоў меданосных» — зразумее да канца?